مکانیزم عملکرد سپتیک تانک

در این مقاله به صورت اختصاصی مکانیزم عملکرد سپتیک تانک را بررسی می کنیم. با مراحل ته نشینی فاضلاب، تجزیه بی هوازی، خروج پساب و عوامل مؤثر بر عملکرد صحیح سپتیک آشنا خواهید شد. اگر میخواهید ابتدا با مفهوم، انواع و کاربردهای سپتیک تانک آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله سپتیک تانک چیست را مطالعه کنید

سپتیک چگونه کار میکند؟

این سیستم بعنوان پیش تصفیه فاضلاب با ایجاد زمان ماند هیدرولیکی، جامدات معلق موجود در فاضلاب را از جریان خروجی جدا میکند. جامدات معلق حین حرکت طولی در داخل سپتیک، تحت تأثیر نیروی جاذبه به تدریج ته نشین شده و به دلیل وجود دیواره داخلی، امکان انتقال آنها به بخش خروجی وجود ندارد. در نتیجه این مواد در پشت دیواره جمع شده و لایه های لجن را تشکیل میدهند.

بخشی از این لجن های ته نشین شده طی فرآیند تجزیه بی هوازی توسط باکتری ها تجزیه میشوند، بنابراین تعبیه لوله ونت برای خروج گازهای تولید شده از ملزومات اصلی این سیستم است. گرچه خروجی سپتیک به تنهایی نمیتواند تمامی استانداردهای زیست محیطی را تأمین کند، اما بعنوان یک سیستم پیش تصفیه، میتواند بخشی از BOD، COD و بارهای شوک ورودی به سیستم تصفیه را کاهش دهد.

مراحل تصفیه فاضلاب در سپتیک

فرآیند پیش تصفیه فاضلاب در سپتیک تانک به صورت مکانیکی و بدون نیاز به انرژی برق انجام میشود. عملکرد این سیستم بر پایه زمان ماند هیدرولیکی و فعالیت باکتری های بی هوازی بوده و شامل چند مرحله است که در ادامه هر یک را بررسی میکنیم.

ورود فاضلاب به مخزن

فاضلاب خروجی ساختمان از طریق لوله ورودی وارد سپتیک شده و فرآیند پیش تصفیه از همین مرحله آغاز میشود. با ورود مداوم فاضلاب، حجم مخزن به تدریج افزایش یافته و شرایط لازم برای ته نشینی مواد جامد فراهم میشود.

ته نشینی مواد جامد

با ادامه ورود فاضلاب و ایجاد زمان ماند مناسب، مواد جامد معلق بدلیل وزن بیشتر نسبت به پساب، به آرامی در کف مخزن ته نشین میشوند. این فرآیند باعث جداسازی بخش قابل توجهی از مواد جامد از جریان پساب شده و شرایط را برای مرحله بعدی تصفیه فراهم خواهد کرد.

تشکیل لایه لجن و کف

در ادامه، مواد جامد ته نشین شده به آرامی لایه لجن را در کف مخزن تشکیل میدهند. همزمان چربی، روغن و سایر مواد سبک تر روی سطح فاضلاب شناور شده و یک لایه کف روی سطح ایجاد میکند. باقی ماندن این لایه ها در داخل مخزن، بخشی از فرآیند طبیعی عملکرد سپتیک است.

تجزیه بی هوازی مواد آلی

پس از ایجاد شرایط مناسب داخل مخزن، باکتری های بی هوازی فعالیت خود را شروع کرده و بخشی از مواد آلی موجود در لجن را تجزیه میکنند. این فرآیند موجب کاهش حجم لجن و تولید گازهای بد بو مانند متان میشود که از طریق لوله ونت به خارج از مخزن هدایت میشوند.

خروج پساب نیمه تصفیه شده

در مرحله پایانی، پساب نیمه تصفیه شده از خروجی سپتیک خارج شده و بسته به طراحی پروژه، به چاه جذبی، شبکه جمع آوری فاضلاب یا واحد تصفیه خانه نهایی منتقل میشود. هرچند سیستم سپتیک به تنهایی قادر به تصفیه کامل فاضلاب نیست، اما با کاهش بخشی از مواد معلق، BOD و COD، نقش مهمی در افزایش راندمان سیستم های تصفیه فاضلاب ایفا میکند.

مدت زمان تصفیه فاضلاب در سپتیک

یکی از مهمترین عوامل در عملکرد صحیح سپتیک تانک، زمان ماند فاضلاب در داخل مخزن است. هرچقدر فاضلاب مدت زمان بیشتری در داخل این مخزن باقی بماند، فرصت بیشتری برای ته نشینی مواد جامد و تجزیه بی هوازی مواد آلی فراهم خواهد شد. به همین دلیل، حجم و ظرفیت این سیستم باید متناسب با میزان یا دبی فاضلاب تولیدی مجموعه انتخاب شود تا زمان ماند کافی برای انجام فرآیند پیش تصفیه فراهم گردد.

به طور معمول، زمان ماند هیدرولیکی در سپتیک حدود ۲۴ تا ۷۲ ساعت در نظر گرفته میشود. البته این زمان با توجه به نوع کاربری، حجم مخزن، میزان مصرف آب و دبی ورودی فاضلاب میتواند متفاوت باشد. کاهش بیش از حد زمان ماند باعث افت در عملکرد سپتیک تانک شده و ممکن است بخشی از مواد جامد همراه با پساب از مخزن خارج شوند. عوامل تاثیر گذار در این امر در جدول زیر آورده شده است.

نقش باکتری های بی هوازی در عملکرد سپتیک تانک

میکروارگانیسم ها و باکتری های بی هوازی که بخش اصلی فرآیند پیش تصفیه فاضلاب را برعهده دارند، در واقع مهمترین عامل در مکانیزم عملکرد سپتیک تانک محسوب میشوند. همانطور که از نام آنها پیداست، این نوع باکتری ها در محیط های فاقد اکسیژن رشد کرده و تکثیر میشوند. به همین دلیل، فضای داخلی سپتیک تانک که فاقد سیستم هوادهی است، محیطی مناسب برای فعالیت این میکروارگانیسم ها فراهم میکند.

با آغاز بهره برداری از سپتیک و ورود فاضلاب به آن، شرایط لازم برای رشد و فعالیت باکتری های بی هوازی به تدریج فراهم میشود. این باکتری ها با تجزیه بخشی از مواد آلی موجود در لایه لجن، باعث کاهش حجم لجن، کاهش بار آلودگی فاضلاب و بهبود راندمان تصفیه میشوند. در نتیجه، تا زمانی که مخزن سپتیک به درستی مورد بهره برداری و نگهداری قرار گیرد، فعالیت این باکتری ها نیز ادامه خواهد داشت.

عوامل موثر بر عملکرد سپتیک تانک

عوامل متعددی در نحوه عملکرد سیستم تاثیر گذار میباشند که میتواند به صورت مستقیم بر راندمان اثر بگذارد. تا حدودی میتوان برخی از این پارامترها را کنترل کرد ولی در نهایت همه چیز به نوع استفاده نفرات از این سیستم بستگی دارد. محاسبه دقیق میزان ظرفیت این مخازن از جمله مواردی است که میتواند در ابتدای امر مورد توجه قرار بگیرد و قابل کنترل است. به صورت کلی این عوامل عبارتند از:

• حجم مخزن
• زمان ماند فاضلاب
• دبی ورودی
• مواد شیمیایی
• دمای محیط

عوامل موثر در کاهش فعالیت باکتری ها

از عوامل تاثیر گذار در این امر میتوان به وجود مواد اضافی موجود در فاضلاب اشاره کرد که به طور وحشتناکی فعالیت این میکروارگانیسم های مفید را دچار اختلال کرده و سیستم را به مخاطره خواهد انداخت که توسط انسان به فاضلاب اضافه میگردد. تا جای ممکن میبایست از ورود این گونه مواد به داخل سپتیک جلوگیری کرده تا عملکرد این سیستم دچار مشکل نشود و هم عمر آن افزایش یابد. برخی از این مواد عبارتند از:

• وایتکس
• اسید و مواد شیمایی
• سود سوز آور
• محلول های ضد عفونی کننده بسیار قوی
• حلال ها
• حجم زیاد شوینده ها

تاثیر دمای محیط بر عملکرد سپتیک

از دیگر عوامل موثر بر این امر میتوان به دمای محیطی که سپتیک در آنجا دفن شده اشاره کرد. به طوریکه در شهرهای سرد و کوهستانی که دمای هوا چندان بالا نیست فعالیت این باکتری ها کاهش پیدا کرده ولی در دماهای بالا نظیر شهرهای مرکزی و جنوبی کشور نیز فعالیت آنها زیادتر شده و به طبع سرعت تجزیه بالاتر می رود.

اضافه کردن باکتری به سپتیک

به صورت خودکار با اتصال فاضلاب به سپتیک و ورود فاضلاب انسانی به داخل آن باکتری ها به خودی خود شروع به تشکیل شدن میکنند. پس پاسخ به این سوال که آیا نیاز است که به سپتیک باکتری اضافه کنیم، خیر می باشد. فقط در شرایط خاص و به جهت سرعت بخشیدن به شروع عملکرد و در برخی پروژه ها ممکن است از این گزینه استفاده شود.

میزان تجزیه لجن توسط باکتری

میکروارگانیسم ها به صورت کامل به هیچ وجه قادر به از بین بردن و تجزیه لجن داخل سپتیک نبوده و این امر نیازمند تصفیه کامل به صورت هوازی در سیستم تصفیه فاضلاب می باشد. در بهترین حالت ممکن و در شرایطی که عملکرد سپتیک به صورت کاملا مطلوب و مناسب است، فقط بخشی از مواد آلی تجزیه میشود و به همین دلیل تخلیه نظام مند و دوره ای سپتیک همچنان ضروری است.

افزایش عملکرد سپتیک تانک

به منظور افزایش سطح عملکرد سپتیک نیاز است از ابتدای زمانی که تصمیم به تهیه این محصول مینمایید به این مورد توجه فرمایید. این امر با انتخاب ظرفیت دقیق، نصب، بهره برداری و تعمیرات و نگهداری رابطه مستقیم دارد. به طوریکه در لحظه اولیه و ارتباط ابتدایی با کارشناسان مربوطه، نیاز مجموعه باید دقیق گفته شده تا طراحی آن به صورت دقیق انجام گیرد. پس از آن قرارگیری محصول به صورت استاندارد در زمین و راه اندازی ابتدایی آن و پس از به بهره برداری رسیدن سیستم نیز نظارت دوره ای و نگهداری از مهم ترین امر محسوب میشود.